Có một thời kỳ, người người, nhà nhà lao vào kinh doanh BĐS với những khoản lợi nhuận khổng lồ. Khoản lợi nhuận đó đủ sức làm mờ mắt nhà đầu tư trước những cảnh báo của các chuyên gia về những rủi ro phía sau các bản hợp đồng kinh doanh BĐS. Câu hỏi lớn nhất đặt ra cho các nhà đầu tư lúc này là, thị trường BĐS năm 2012 sẽ đi về đâu?
Nhìn lại thị trường bất động sản năm 2011
Báo cáo tình hình thị trường bất động sản năm 2011 của Bộ Xây dựng cho thấy, thị trường hai miền bắc - nam trải qua một năm đầy khó khăn, giá giảm mạnh, giao dịch thấp. Tại Hà Nội, trong năm qua, giá bất động sản đã giảm nhẹ khoảng 1% so năm 2010. Giá căn hộ chung cư khu vực quận Hà Ðông trung bình từ 20 đến 22 triệu đồng/m2, tại huyện Từ Liêm trung bình từ 30 đến 35 triệu đồng/m2. Một số dự án chung cư đưa ra nhiều khuyến mại như tặng quà, cho thêm mặt bằng thương mại để khuyến khích người mua nộp tiền. Một số dự án mới khởi công, được bán ra giá ban đầu thấp hơn 5 - 10% giá của chung cư cùng loại.
Với phân khúc đất nền cũng vậy. Sau thời kỳ tăng giá mạnh vào giai đoạn 2009 - 2010, thì đến tháng 10-2011, giá đất nền tại các dự án đều giảm từ 10 đến 20% so với tháng 12-2010. Tuy nhiên, nếu so sánh với mức giá được các nhà đầu tư chào bán tại thời điểm tháng 1-2010, thì vẫn chưa giảm. Giá đất nền khu vực huyện Gia Lâm trung bình khoảng 55 đến 65 triệu đồng/m2, tại khu vực quận Hà Ðông từ 45 đến 50 triệu đồng/m2, có dự án 90 đến 95 triệu đồng/m2, khu vực quận Cầu Giấy trung bình 70 đến 80 triệu đồng/m2.
Nhìn lại thị trường BĐS năm 2011, giới phân tích cho rằng, chưa bao giờ giao dịch BĐS nói chung lại ở mức thấp như vậy, đặc biệt là trong quý III/2011.
Cụ thể, theo phân tích của DTZ Việt Nam ngay quý 3/2011, hạng mục văn phòng cho thuê tiếp tục giảm đến cuối năm 2011 và đầu 2012.
Do có nhiều nguồn cung mới xuất hiện trên thị trường, dự kiến sẽ có hơn 1 triệu m2 diện tích văn phòng gia nhập vào thị trường từ năm 2012 trở đi. Trong khi đó, thị trường bán lẻ tại TP.HCM cũng đang chứng kiến sự suy giảm về giá thuê và công suất thuê.
Dù Ngân hàng Nhà nước đã nới lỏng tín dụng cho bốn nhóm bất động sản, song đến cuối năm vừa qua, thị trường vẫn chưa có "sức bật".
Kết quả là, nửa cuối năm 2011, thị trường chứng kiến đà giảm không phanh của bất động sản sau nhiều năm tăng giá. Kèm theo các thông báo giảm giá, doanh nghiệp cũng nêu rõ các khoản nợ ngân hàng đáo hạn, các khoản lỗ hàng chục tỷ đồng mà họ phải đối mặt và phải bán để “cắt lỗ”.
Có hai luồng ý kiến về nguyên nhân dẫn đến tình trạng bi đát của thị trường BĐS. Thứ nhất, đó là hệ quả của chính sách thắt chặt tín dụng, chống lạm phát của Chính phủ. Thứ hai, thị trường đến giai đoạn “sàng lọc”.
Lập luận thứ hai có vẻ có lý hơn, khi mà không lâu trước đó, doanh nghiệp, nhà đầu tư và cả ngân hàng đã từng kiếm bộn tiền từ việc mua đi bán lại dự án BĐS.
Dự đoán xu hướng thị trường bất động sản năm 2012
+ Hoạt động M&A, chuyển nhượng dự án diễn ra mạnh
Từ giữa năm 2011, nhiều thương vụ chuyển nhượng dự án đã gia tăng, đặc biệt tại Tp.HCM. Trong khoảng tháng 7/2011, tại Tp.HCM đã có 2 thương vụ chuyển nhượng dự án lớn tại khu dân cư Tân Tạo A và dự án Peninsula.
CTCP Đầu tư và địa ốc Khang An đã chuyển nhượng 80% tại khu dân cư Tân Tạo A cho Dacin Holdings của Singapore, và đã thanh lý hợp đồng hợp tác đầu tư với Vạn Phát Hưng 60% cổ phần trị giá 68 tỷ đồng và 14 tỷ đồng tiền phạt. Như vậy, dự án Tân Tạo A hiện có 3 đối tác Dacin 80%, Khang An 10%, và Phước Thành 10%.
Quỹ đầu tư JSM Indochina đã chuyển nhượng dự án Peninsula cho công ty Sao Sáng Saigon – công ty thành viên của ngân hàng Nam Á – với giá khoảng 228 tỷ đồng (11 triệu USD, lỗ 8 triệu USD so với giá quỹ này mua vào trước đó).
CapitaValue Homes Limited, một đơn vị trực thuộc Tập đoàn CapitaLand, đã thông qua công ty con là CVH Sparkle Pte. Ltd mua lại 65% cổ phần của Công ty TNHH Quốc Cường Sài Gòn. Trước đó, CapitaValue Homes Limited đã được thực hiện mua lại 70% cổ phần của một dự án chung cư tại phường Bình Trưng Đông, quận 2-TPHCM của Công ty Khang Điền Sài Gòn
Tập đoàn Hoa Sen (HSG) cũng đã thông qua chủ trương sẽ chuyển nhượng hàng loạt dự án như: Căn hộ Hoa Sen Phước Long B và Hoa Sen Riverside (quận 9 - TPHCM), chuyển nhượng quyền sử dụng đất tại 123 Trần Não, phường Bình An, quận 2. Đồng thời chuyển nhượng 45% phần vốn góp tại dự án cảng quốc tế Hoa Sen -Gemadept...
Mới đây, Tama Global Investment Pte.Ltd.., đã mua lại 20% cổ phần của Công ty cổ phần Đầu tư và phát triển nhà đất Cotec (COTECLAND).
CTCP Xây dựng và Kinh doanh Địa ốc Hòa Bình cũng đã lên kế hoạch chuyển nhượng nhiều dự án như khu công nghiệp, khu nghỉ dưỡng, du lịch…
Ông Phan Xuân Cần- Chủ tịch Công ty BĐS SohoVietnam cho biết, nhiều dự án đang gặp rất nhiều khó khăn về vốn, để có thể phát triển tiếp dự án chủ đầu tư bắt buộc phải tìm kiếm đối tác, hoặc bán cả dự án cho đối tác khác. M&A trong lĩnh vực bất động sản đang “nóng” lên từng ngày, khi áp lực siết nợ của ngân hàng ngày càng tăng.
Các dự án chuyển nhượng chủ yếu tập trung tại Tp.HCM. Tại Hà Nội nhiều dự án cũng đã huy động được vốn trước từ khách hàng trước đây, cho nên khó khăn về vốn đối với các chủ đầu tư ở HN ít hơn.
Một số dự án đang xây dựng nhưng lại khó khăn về đầu ra như văn phòng, khách sạn, tổ hợp …đều có như cầu chuyển nhượng. Chẳng hạn như tòa nhà văn phòng ở quận 7 cao hơn 20 tầng đang có nhu cầu chuyển nhượng với tổng giá trị hơn 700 tỷ đồng.
Còn theo số liệu thống kê của Stoxplus, bất động sản là lĩnh vực đứng thứ 3 về hoạt động M&A sau lĩnh vực hàng tiêu dùng và tài chính. Tổng giá trị về M&A trong 9 tháng 2011 đạt khoảng 2,67 tỷ USD, trong đó lĩnh vực hàng tiêu dùng chiếm hơn 1 tỷ USD, tài chính 453 triệu USD và bất động sản 251 triệu USD.
Năm 2011 ghi nhận là một năm đầy khó khăn thách thức của thị trường bất động sản. Một loạt dự án bị khó khăn “kép”. Thứ nhất, là khó khăn tiếp cận nguồn vốn ngân hàng của các dự án, hàng loạt các dự án bị dừng giải ngân. Khó khăn của nhiều chủ dự án là không có tiền phát triển tiếp dự án, rất nhiều dự án xây dựng dở dang, trong khi tiền nợ các ngân hàng, nhà thầu ngày càng tăng lên.
Thứ hai, là khó khăn ở đầu ra, nhiều dự án đã xây dựng không bán được hàng. Thị trường hiện nay rất căng thẳng về thanh khoản.
Một số dự án cũng có cam kết tiến độ với khách hàng và họ cũng phải nỗ lực huy động vốn để thực hiện nhưng cũng rất khó khăn.
Trong bối cảnh như vậy, một số chủ đầu tư có nhu cầu chuyển nhượng dự án bất động sản. Có những dự án đã hoàn thành thủ tục pháp lý, làm xong hạ tầng nhưng thiếu tiền thì phải mời gọi đối tác hợp tác cùng chia sẻ lợi nhuận để phát triển dự án sau này, thông qua chuyển nhượng vốn cổ phần (M&A). Có những dự án phải chuyển nhượng toàn bộ dự án. Xu thế chuyển nhượng dự án bất động sản thể hiện qua các năm ngày càng tăng theo biểu đồ dưới đây :

+ Bất động sản nghỉ dưỡng sẽ được quan tâm
Đây là ý kiến của công Nguyễn Thành Trung, Giám đốc CTCP Archi Land. Theo ông, năm 2012 sẽ là năm hiện thực hóa những điều chỉnh của thị trường. Đây cũng là thời điểm niềm tin của nhà đầu tư dần được khôi phục khi nhìn ra những điều chỉnh hợp lý.
Phân khúc nghỉ dưỡng vẫn là kênh đầu tư an toàn và có giá trị sử dụng tốt, nên sẽ nhận được sự quan tâm và có giao dịch ổn định.
Xuất phát từ nhận định trên, năm 2012, Archi trọng tâm phát triển vào mảng bất động sản nghỉ dưỡng tại ngoại ô Hà Nội, với khoảng cách 30 - 60 phút xe chạy. Đây là mảng thị trường vừa có sự gia tăng về hạ tầng tốt tạo nên tiềm năng tăng trưởng ổn định, vừa có khả năng vận hành sử dụng, cho thuê. Archi cũng sẽ hoàn tất để đưa vào vận hành thêm một khu nghỉ để phục vụ nhu cầu nghỉ dưỡng ngày càng gia tăng như hiện nay.
+ Phân khúc trung cấp sẽ được ưa chuộng
Theo ông Phạm Ngọc Tùng, Trưởng phòng Kinh doanh Dự án Daewoo-Cleve : Chính sách thắt chặt tiền tệ, giảm chi tiêu công làm cho thị trường BĐS gặp nhiều khó khăn. Nguy cơ phải tái cơ cấu và sáp nhập của các ngân hàng thương mại ám chỉ sẽ không có dòng tiền nào lớn cho thị trường BĐS từ phía ngân hàng, ngoại trừ một chương trình kích cầu ở quy mô nhỏ có thể được Chính phủ cân nhắc.
Tất cả những điều trên là cú “knock out” cho những chủ đầu tư và nhà đầu cơ yếu về tài chính, đầu tư dàn trải và sử dụng không hợp lý dòng vốn. Tuy vậy, nó cũng là cuộc tuyển chọn khắt khe cho thị trường, chỉ còn lại những dự án đủ tầm, đủ lực và nhận được sự ủng hộ của khách hàng.
Như vậy đối tượng tham gia thị trường 2012 chắc chắn chỉ có người mua nhà để ở, cho thuê hoặc cất giữ tài sản. Đi cùng với nó là những dự án có quy mô, tiện lợi, chất lượng. Các điều kiện giá cả, thanh toán hợp lý trên cơ sở so sánh với lãi suất ngân hàng sẽ được ưu tiên hàng đầu. Thêm nữa, các dự án đem lại sự đồng bộ trong cơ sở hạ tầng, tiện ích và các dịch vụ quản lý tòa nhà tối ưu sẽ được ưu tiên lựa chọn. Vì vậy, phân khúc trung cấp sẽ được ưa chuộng.
+ Chung cư chỉ thu được lợi nhuận dè dặt từ những người có nhu cầu thực
Giám đốc bộ phận nghiên cứu thị trường bất động sản Công ty GIBC, Huỳnh Phước Nghĩa dự báo: "Thị trường căn hộ chung cư năm 2012 chỉ có thể lượm tiền lẻ. Kinh tế khó khăn, thu nhập của người dân sụt giảm, tiền sẽ được dùng vào các nhu cầu thiết yếu trong ngắn hạn hoặc kênh đầu tư có tính thanh khoản cao, rất khó chảy vào phân khúc căn hộ đang chịu áp lực giảm giá".
Theo ông Nghĩa, thị trường căn hộ năm 2012 có dấu hiệu rơi vào viễn cảnh đào thải mạnh mẽ hơn 2011 vì những doanh nghiệp yếu, thấm đòn thắt chặt tín dụng sẽ phải rời cuộc chơi. Ông nhận xét, hiện doanh nghiệp địa ốc bị nợ chồng nợ, nếu không nợ ngân hàng thì cũng nợ lẫn nhau. Chủ đầu tư nợ nhà thầu, nhà đầu tư thứ cấp nợ ngược lại chủ đầu tư, và doanh nghiệp nào cũng có khoản nợ bị nhà băng xét vào diện xấu.
"Những cuộc mua bán căn hộ rẻ dưới giá thành vẫn âm thầm diễn ra là cơ sở cho những dự báo xấu về năm 2012", ông Nghĩa phân tích.
Tổng giám đốc Công ty phát triển nhà Thủ Đức (Thuduchouse) Lê Chí Hiếu nhận định: "Thị trường căn hộ đang chịu căn bệnh khủng hoảng thừa giả tạo. Mâu thuẫn là nguồn cung căn hộ đang thừa so với khả năng thanh toán của thị trường song nhu cầu về nhà ở vẫn lớn hơn nguồn hàng đang có". Theo lãnh đạo Thuduchouse, trong hai quý đầu năm 2012, bất động sản tiếp tục bước bào thời kỳ "ngột ngạt" với nhiều áp lực như: chịu tác động kép của suy thoái kinh tế quốc tế và trong nước, thắt chặt tín dụng, lãi suất còn cao, đưa lạm phát về dưới 10% là nhiệm vụ hết sức khó khăn.
Cùng chung quan điểm, ông Đặng Hùng Võ cho rằng: Năm 2012, phân khúc căn hộ sẽ không thể có giá trên trời như trước đây nữa. Đã qua rồi chuyện chủ đầu tư bán cả lố căn hộ và năm tới thị trường này chỉ thu được lợi nhuận dè dặt từ những người có nhu cầu thực.
Nhất trí với xu hướng này, giám đốc Công ty tư vấn Bất động sản Navigat, Đặng Văn Quang dự báo: “Thị trường chung cư sẽ phải cần biện pháp mạnh như thay đổi cơ cấu hàng hóa, hạ giá thì mới có thể bán được hàng”.
Dòng tiền đổ vào bất động sản 2012 theo xu hướng nào thì vẫn phải chờ đợi xem thị trường tiếp tục đóng băng hay khởi sắc. Nếu tín dụng tiếp tục bị siết chặt, lãi suất vẫn cao thì khả năng hàng loạt dự án đang xây dựng dở dang phải tiếp tục “trùm mền”, còn kế hoạch phát triển các dự án mới chắc chắn phải dừng lại, vì không ai dám đầu tư. Ngược lại, nếu năm 2012, mục tiêu kiềm chế lạm phát được thực hiện thành công, lãi suất cho vay giảm xuống thì thị trường sẽ sôi động trở lại, khi ấy dòng tiền mới đổ vào bất động sản theo các xu hướng dự đoán.
B.T